# AÇIK STANDART
### Ortak otoparkta şarj enerjisi paylaştırma metodolojisi
### Sürüm 1.0 · Ağustos 2026 · Yürtmen Energy

---

> Bu belge bir pazarlama materyali değildir. Bir **hesaplama standardıdır.**
> Formüller açıktır, uç durumlar yazılıdır, sürüm günlüğü tutulur.
> Karşı çıkmak isteyen, neye karşı çıktığını görebilsin diye yayınlanmıştır.
>
> **Lisans:** CC BY 4.0 — atıfla serbestçe kullanılır, değiştirilebilir,
> ticari işlerde kullanılabilir. Yürtmen ürünü kullanma şartı yoktur.

---

## 0 · NEDEN AÇIK

Ölçüm satan bir şirketin hesabını gizlemesi çelişkidir. Bir kat maliki
"bu rakam nereden çıktı" diye sorduğunda cevap **"sistemimiz hesaplıyor"**
olamaz. Cevap bu belgedir.

Standart açık olduğu için:
- Yürtmen kullanmayan bir site de aynı yöntemi Excel'le uygulayabilir
- Bir denetçi hesabı bağımsız doğrulayabilir
- Hata bulan biri gösterebilir — ve düzeltilir (`D17`)

**Bu belge Yürtmen'in ürününü tarif etmez. Ürün bu belgeyi uygular.**

---

## 1 · KAPSAM VE TANIMLAR

### 1.1 Kapsam

Ortak elektrik aboneliğinden beslenen şarj ünitelerinin tükettiği enerjinin,
kullanıcılar arasında ve ortak gider içinde paylaştırılması.

**Kapsam dışı:** Bağımsız aboneliği olan üniteler, şebekeye satış,
depolama sistemleri, güneş üretimi mahsuplaşması.

### 1.2 Tanımlar

| Terim | Tanım |
|---|---|
| **Dönem** | Faturalama aralığı. Varsayılan bir takvim ayı. |
| **Sayaç okuması** | Dönem başı ve sonu kümülatif kWh değeri. |
| **Brüt tüketim** | Ünitenin ölçtüğü, araca aktarılan enerji (kWh). |
| **Şebeke kaybı** | Sayaç ile ünite arasındaki hat ve dönüşüm kaybı. |
| **Net faturalanan** | Brüt tüketim + kayıp payı. |
| **Birim maliyet** | Dönem faturasından türetilen TL/kWh. |
| **Oturum** | Tek bir şarj işlemi: başlangıç, bitiş, kWh, kullanıcı. |
| **Atanamayan enerji** | Kullanıcısı belirlenemeyen tüketim. |

---

## 2 · TEMEL FORMÜLLER

### 2.1 Kullanıcı brüt tüketimi

```
B(k) = Σ oturum_kWh(k)            k = kullanıcı
```

Dönem içindeki tüm oturumların toplamı. Oturum kaydı yoksa `B(k)` hesaplanamaz;
o dönem **eşit bölüşüme** düşülür (bkz. §4.3).

### 2.2 Şebeke kaybı

```
K = S − Σ B(k)                    S = ana sayaç farkı
```

Kayıp **ölçülür, varsayılmaz.** Ana sayaç okuması ile oturum toplamı
arasındaki fark kayıptır.

Ana sayaç yoksa varsayılan oran uygulanır:

| Tesis tipi | Varsayılan kayıp |
|---|---|
| AC ünite, kısa hat (<30 m) | **%5** |
| AC ünite, uzun hat (>30 m) | **%8** |
| DC ünite | **%10** |
| Karma / bilinmiyor | **%8** |

Varsayılan kullanıldığında raporda **"ölçülmedi, varsayıldı"** ibaresi
zorunludur. Varsayım gizlenmez.

### 2.3 Kayıp payının dağıtımı

Kayıp, tüketim oranında dağıtılır:

```
Kpay(k) = K × B(k) / Σ B(k)
```

**Neden orantılı:** Kaybın büyük kısmı yük altında oluşur. Eşit bölüşüm,
az kullananı cezalandırır.

### 2.4 Net faturalanan tüketim

```
N(k) = B(k) + Kpay(k)
```

### 2.5 Birim maliyet

```
C = F / S                          F = dönem fatura tutarı (TL)
                                   S = dönem toplam kWh
```

Faturada birden çok tarife kademesi varsa **ağırlıklı ortalama** alınır.
Sabit bedeller (güç bedeli, sayaç kirası) birim maliyete **katılmaz** —
ayrı kalem olarak §2.7'de ele alınır.

### 2.6 Kullanıcı borcu

```
T(k) = N(k) × C
```

### 2.7 Sabit giderler

Ünite kirası, bakım sözleşmesi, iletişim bedeli gibi tüketimden bağımsız
kalemler **soket sayısına** bölünür, tüketime değil:

```
Sabit(k) = SabitToplam × soket_hakki(k) / toplam_soket
```

Gerekçe: sabit gider kapasite için ödenir, kullanım için değil.

---

## 3 · YUVARLAMA KURALLARI

Yuvarlama, en sık tartışma çıkan yerdir. Kural tektir ve baştan yazılıdır.

| Adım | Kural |
|---|---|
| Ara hesaplar | **Yuvarlanmaz.** Tam ondalık taşınır. |
| kWh gösterimi | 1 ondalık (`507,9 kWh`) |
| TL gösterimi | 2 ondalık, sonra tam TL'ye **aşağı** |
| Yuvarlama yönü | **Daima aşağı** (`507,9 → 507`) |
| Yuvarlama artığı | Ortak gidere yazılır, kullanıcıya bindirilmez |

**Neden aşağı:** Yukarı yuvarlama, toplamda kullanıcılardan fazla tahsil
edilmesine yol açar. Aşağı yuvarlamada oluşan küçük fark ortak gider
kalemindedir ve raporda görünür.

**Kapanış denetimi:**

```
Σ T(k) + yuvarlama_artigi + ortak_pay = F        (fark toleransı: 0,01 TL)
```

Bu eşitlik tutmuyorsa rapor **yayınlanmaz.**

---

## 4 · UÇ DURUMLAR

Standardın değeri buradadır. Kolay durumları herkes hesaplar.

### 4.1 Oturum dönem sınırını aşarsa

23:50'de başlayıp 00:20'de biten oturum. **Kural: oturum bittiği döneme yazılır.**
Bölmek, iki dönemde de yanlış rakam üretir.

### 4.2 Aynı araç, iki kullanıcı

Kart/etiket paylaşımı. **Kural: kaydı yapan kimlik esastır.** Kimlik paylaşımı
site yönetiminin sorunudur, ölçümün değil. Raporda not düşülür.

### 4.3 Kullanıcısı belirlenemeyen tüketim

Kart okutmadan yapılan şarj, arıza, test. **Kural: atanamayan enerji ortak
gidere yazılır** ve raporda ayrı satırda gösterilir.

Atanamayan oran **%5'i aşarsa** kırmızı uyarı: sistem güvenilir çalışmıyor.

### 4.4 Sayaç arızası veya veri kaybı

**Kural: eksik gün, o kullanıcının aynı dönemdeki günlük ortalamasıyla
tamamlanır.** Ortalama hesabı için en az 7 sağlam gün gerekir. Yoksa
o dönem eşit bölüşüm uygulanır ve raporda belirtilir.

### 4.5 Negatif fark

Ana sayaç farkı, oturum toplamından küçük çıkarsa (kayıp negatif).
**Kural: sayaç senkronizasyon hatasıdır. Kayıp 0 kabul edilir, olay kaydedilir.**
İki dönem üst üste tekrarlarsa donanım kontrolü zorunludur.

### 4.6 Kullanıcı dönem ortasında değişirse

Daire satılır veya kiracı taşınır. **Kural: oturumlar tarihe göre ayrılır,
her kişiye kendi dönemi faturalanır.** Devir tarihi yazılı olarak alınır.

### 4.7 Misafir şarjı

**Kural: misafir tüketimi ev sahibi daireye yazılır.** Alternatifi,
misafirden ayrı tahsilat yapmaktır — bu ancak ön ödemeli sistemde mümkündür.

### 4.8 Bedelsiz kullanım kararı

Genel kurul "şarj ücretsiz olsun" derse. **Kural: ölçüm yine yapılır,
tutar sıfırlanır.** Rapor, kararın yıllık maliyetini gösterir.
Ölçümsüz bedelsizlik, kararın maliyetini gizler.

### 4.9 Tarife değişikliği dönem ortasında

**Kural: dönem, tarife değişim tarihinden ikiye bölünür.** Her alt dönem
kendi birim maliyetiyle hesaplanır, sonuçlar toplanır.

### 4.10 Fatura geç gelirse

**Kural: geçici birim maliyet (önceki dönem) ile ara hesap yapılır,
fatura gelince düzeltme satırı eklenir.** Düzeltme gizlenmez, ayrı gösterilir.

---

## 5 · RAPOR ZORUNLU ALANLARI

Bu standarda uygun bir rapor **en az** şunları içerir:

| # | Alan |
|---|---|
| 1 | Dönem başlangıç ve bitiş tarihi |
| 2 | Ana sayaç dönem başı / sonu okuması |
| 3 | Toplam brüt tüketim (kWh) |
| 4 | Kayıp: ölçülen mi varsayılan mı, oran ve kWh |
| 5 | Fatura tutarı ve türetilen birim maliyet |
| 6 | Kullanıcı bazında: oturum sayısı, brüt kWh, kayıp payı, net kWh, tutar |
| 7 | Atanamayan enerji (kWh ve oran) |
| 8 | Yuvarlama artığı |
| 9 | Kapanış denetimi sonucu |
| 10 | Standart sürüm numarası |
| 11 | Uygulanan uç durum kuralları (varsa) |

**Sürüm numarası zorunludur.** Standart değişirse eski raporlar
hangi kuralla üretildiği bilinsin diye.

---

## 6 · DOĞRULAMA

### 6.1 Excel şablonu

`43_ACIK_STANDART_SABLONU.xlsx` — bu standardın tam uygulaması.
Yürtmen ürünü olmadan, elle veya başka bir sistemle kullanılabilir.

**Beş sayfa:** OKUMA (girdi) · OTURUM (girdi) · HESAP (formüller görünür) ·
RAPOR (çıktı) · DENETIM (kapanış kontrolü).

Şablondaki her formül hücresi bu belgedeki madde numarasına atıfla
açıklanmıştır.

### 6.2 Bağımsız doğrulama

Bir raporu doğrulamak için:

1. Kapanış denetimini kontrol et: `Σ tutar + artık + ortak = fatura`
2. Kayıp oranını kontrol et: tesis tipine göre makul aralıkta mı
3. Atanamayan oranı kontrol et: %5 üstü ise açıklama var mı
4. Rastgele bir kullanıcıyı elle hesapla: `(B + Kpay) × C`
5. Yuvarlama yönünü kontrol et: hepsi aşağı mı

Beşi de tutuyorsa rapor bu standarda uygundur.

---

## 7 · SÜRÜM GÜNLÜĞÜ

| Sürüm | Tarih | Değişiklik |
|---|---|---|
| 1.0 | Ağustos 2026 | İlk yayın |

Değişiklik yapıldığında: eski sürüm arşivde kalır, ne değiştiği ve **neden**
değiştiği yazılır. Sessiz düzeltme yapılmaz.

**Hata bildirimi:** Bu standartta hata bulan kişi bildirir, hata
`D17 Hata Payı Raporu`'na kaydedilir ve düzeltilir. Bildiren kişinin adı,
istemezse yazılmaz.

---

## 8 · BU STANDARDIN SINIRLARI

Dürüst olmak gerekirse, bu belge şunları **çözmez:**

- Ölçüm donanımının doğruluğunu garanti etmez. Sayaç yanlışsa hesap da yanlıştır.
- Hukuki uyuşmazlığı çözmez. Genel kurul kararı standardın üstündedir.
- Kullanıcı kimliğinin doğruluğunu denetlemez.
- Enerji tedarik fiyatını etkilemez.

Bir standardın en önemli özelliği, neyi kapsamadığını da söylemesidir.

---

*Yürtmen Energy enerji tedarikçisi değildir; enerji ölçüm, paylaşım ve
raporlama yazılımı sunar.*

*Bu belge CC BY 4.0 ile lisanslanmıştır. Atıf: "Yürtmen Açık Standart v1.0".*